OBSTRUKTİF UYKU APNE SENDROMUNDA REHABİLİTASYON UYGULAMALARI

Dr. Öğr. Üyesi Nurel ERTÜRK

Tarsus Üniversitesi

Sağlık Bilimleri Fakültesi Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Bölümü, Mersin

e-mail: nurelerturk@tarsus.edu.tr

Obstrüktif Uyku Apnesi Sendromu (OUAS), uyku sırasında üst havayolunun tekrarlayan şekilde daralması veya tamamen tıkanması sonucu gelişen, aralıklı hipoksi ve uyku bölünmeleriyle karakterize kronik bir solunum ve kardiyometabolik bir bozukluktur. OUAS’ın en önemli nedenleri arasında üst hava yolu anatomik darlıkları, obezite, kas tonusundaki azalma ve nöromüsküler kontrol bozuklukları yer almaktadır. Dünya genelinde erişkin popülasyonda OUAS prevalansının %9 ile %38 arasında olduğu, Türkiye’de ise erişkinlerin yaklaşık %14’ünde orta-ağır düzeyde OSAS bulunduğu bildirilmektedir. OSAS prevalansı yaş, obezite ve erkek cinsiyetle birlikte artmakta, tanı yaşı ise çoğu zaman 40–60 yaş aralığında yoğunlaşmaktadır.

OUAS’ın klinik belirtileri arasında yüksek sesli horlama, gündüz aşırı uyku hali, sabah baş ağrısı, konsantrasyon güçlüğü, yorgunluk ve anksiyete yer almaktadır. Hastalarda uykuda solunum durmaları nedeniyle oksijen desatürasyonu gelişir; bu durum kardiyovasküler sistem üzerinde ciddi yük oluşturur. Bu nedenle OUAS, hipertansiyon, atriyal fibrilasyon, inme, tip 2 diyabet ve kalp yetersizliği gibi komorbiditelerle yakından ilişkilidir. Ayrıca, hastalarda egzersiz toleransı ve fiziksel aktivite düzeyi de belirgin şekilde azalmaktadır. Egzersiz kapasitesindeki bu azalma, hem kardiyak debide sınırlanma hem de iskelet kası fonksiyon bozukluklarıyla ilişkilidir.

OUAS’nin altın standart tedavi yöntemi sürekli pozitif havayolu basıncı (CPAP – Continuous Positive Airway Pressure) tedavisidir. Fakat her hastada CPAP endikasyonu olmaya bilir, hasta cihazı reddedebilir. Bu gibi durumlarda semptomların kontrolü için rehabilitasyon uygulamalarından destek alınmaktadır.

Son on beş yılda yapılan çalışmalarda OUAS’ ta fiziksel aktivite ve egzersizin önemli bir rehabilitasyon bileşeni olduğu ortaya konmuştur. Düzenli aerobik egzersizin ve yüksek yoğunluklu aralıklı antrenman (HIIT) uygulamalarının, apne-hipopne indeksi (AHİ) ve gündüz uykululuk düzeyini azalttığı, kardiorespiratuvar kapasiteyi (VO₂max) artırdığı gösterilmiştir.  Özellikle 12 haftalık orta-yüksek şiddette aerobik egzersiz programlarının, kilo kaybı olmasa dahi AHİ’de ortalama 5–7 olay/saat azalma sağladığı bildirilmektedir. Aerobik egzersizlerin üst hava yolu kas tonusunu ve solunum mekanizmasını iyileştirerek, hastalık şiddetini ve semptomları azalmada katkı sağladığı düşünülmektedir.

Solunum kas eğitimi, inspiratuvar ve ekspiratuar kasların güçlendirilmesini hedefleyen bir diğer rehabilitasyon yaklaşımıdır. Literatürde, inspiratuvar kas eğitimi uygulamalarının uyku kalitesini ve gündüz uykululuğunu iyileştirdiği, inspiratuvar kas gücünü artırdığı gösterilmiştir. Ekspiratuar kas eğitiminin ise apne-hipopne indeksini doğrudan azaltabildiği bununla birlikte yaşam kalitesi ve subjektif semptomlarda anlamlı iyileşme sağladığı bildirilmektedir. Bu nedenle solunum kas eğitimi, OUAS rehabilitasyonunda özellikle CPAP tedavisi kabul etmeyen ve CPAP tedavisine ek olarak uygulanan bilen etkili, tamamlayıcı bir tedavidir.

Sonuç olarak, OUAS’ta fiziksel aktivitenin artırılması ve düzenli egzersiz eğitiminin rehabilitasyon sürecine entegre edilmesi, kardiyorespiratuvar fonksiyonları geliştirmenin yanı sıra uyku kalitesini ve yaşam kalitesini de artırmaktadır. Egzersiz temelli rehabilitasyon, hastalığın uzun dönem komplikasyonlarının önlenmesi ve CPAP tedavisine bağımlılığın azaltılmasında etkili bir strateji olarak öne çıkmaktadır. OUAS hastalarında düşük şiddetli dahi olsa düzenli fiziksel aktivitenin sürdürülmesi, kardiyovasküler sağlığın korunması ve mortalite riskinin azaltılmasında klinik olarak anlamlı katkılar sağlamaktadır.